8.8.2007: Κρασίον και Oψάριον

Ημέρες θερινής ραστώνης αυτές που διανύουμε. Τα «μπάνια του λαού» έχουν ήδη αρχίσει και ο μέσος συνέλληνας (αν κρίνω τουλάχιστον από την ταπεινότητά μου) ελάχιστη σημασία αποδίδει στα «κοσμητικά» επίθετα που ανταλλάσσουν οι κοινοβουλευτικοί μας άνδρες, στον «σκοτεινό ρόλο» που αποδίδουν κάποιοι πολιτικοί στο αντίπαλο κόμμα ή στον διαγκωνισμό των υποψηφίων για την κατάκτηση κομματικών οφικίων στο κυβερνών κόμμα.

Ξένα και απόμακρα τα δρώμενα στην πολιτική μας σκηνή για τον καθημερινό Ρωμιό, που, ιδιαίτερα κατά τη θερινή αυτή περίοδο, αναδεικνύει ένα χαρακτηριστικό στοιχείο από τη συλλογική του ταυτότητα που, συνάμα, συνιστά και ένα τεκμήριο για το αδιάσπαστο της ιστορικής μας συνέχειας: ότι, δηλαδή, οι Νεοέλληνες εξακολουθούμε να παραμένουμε ένας λαός κατεξοχήν ιχθυόφιλος. Από την εποχή του Αριστοτέλη, που εκθειάζει τη νοστιμιά της σαρδέλας του κόλπου της Καλλονής στη Λέσβο, τους Βυζαντινούς λογίους (όπως π.χ. τον Μιχαήλ Ψελλό, τον Ευστάθιο Θεσσαλονίκης κ.ά.), που μας μαρτυρούν τους χίλιους και δυο τρόπους παρασκευής της «θαλασσίας γονής», μέχρι σήμερα, όλοι οι κάτοικοι των παραλίων του Αιγαίου και του Ιονίου εξακολουθούν να διατηρούν το ψάρι σε περίοπτη θέση στον κατάλογο των γαστριμαργικών τους προτιμήσεων.

Τους λαούς της γηραιάς μας ηπείρου θα μπορούσε κανείς, σύμφωνα με το κριτήριο της διαίτης τους, να τους ξεχωρίσει σε δύο κατηγορίες: στην Κεντρική Ευρώπη, κατοικούν λαοί για τους οποίους το ψάρι δεν αποτελεί διόλου είδος πρώτης ανάγκης, λαοί στην ουσία ιχθυόφοβοι. Για τον Μεσευρωπαίο, τον Τσέχο για παράδειγμα, το ψάρι αποτελεί ένα έδεσμα που, επειδή το θέλει η συνήθεια, θα καταναλώσει μόνο μια φορά το χρόνο: την παραμονή των Χριστουγέννων. Η λατρεία, αντίθετα, που τρέφουν οι Ρωμιοί (όπως άλλωστε και οι άλλοι γειτονικοί μας λαοί στη Μεσόγειο) φτάνει μέχρι το σημείο να έχει ενσωματωθεί στη γαστρονομική μας κουλτούρα και η κατανάλωση ψαριών από μακρινές και ξένες θάλασσες. Η καπνιστή ρέγκα από τις χώρες των Βαραγγών (Βίκινγκς), π.χ., είναι ένα προσφιλές έδεσμα στο Βυζάντιο, όπως μαρτυρούν οι πηγές, ήδη το αργότερο από τον 12ο αιώνα, ενώ η κατανάλωση του παστού μπακαλιάρου από τις παγωμένες θάλασσες του Βορρά αποτελεί ένα αναπόσπαστο στοιχείο του νεοελληνικού εορτασμού κατά την ημέρα του Ευαγγελισμού.

Ηδιατροφική μας αυτή ιδιαιτερότητα, η ιχθυοφιλία ως στοιχείο της συνέχειας του γένους μας, δεν αποτελεί, στις μέρες μας, παράγοντα που θα απέτρεπε τον ξένο επισκέπτη μας από το Βορρά, τον Ευρωπαίο τουρίστα, να προσαρμοστεί και εκείνος, τουλάχιστον όσον καιρό παρεπιδημεί στα παραλιακά μας θέρετρα, στις γαστριμαργικές μας συνήθειες. Μια προσαρμογή, ωστόσο, διόλου ευνόητη κατά το πιο μακρινό παρελθόν. Ιδού πώς διεκτραγωδεί τα πάθη του ένας επισκέπτης της Βασιλεύουσας κατά το Μεσαίωνα: «...Κοντά στις άλλες συμφορές που μας περίμεναν, ήταν και το ελληνικό κρασί, που δεν κατέβαινε καθόλου στο λαρύγγι μας, επειδή ήταν ανακατωμένο με πίσσα, ρετσίνι και γύψο...»